En wat als sommige woorden gewoon… onvertaalbaar zijn?
Elke taal draagt een eigen kijk op de wereld met zich mee.
En soms heeft geen enkele andere taal het juiste woord om precies hetzelfde idee uit te drukken.
Het resultaat: in plaats van te vertalen… nemen we het originele woord over.
Zo worden sommige termen universeel.
En dit fenomeen fascineert zowel taalkundigen als professionele vertalers.
Hier zijn drie fascinerende voorbeelden.
1. “Terroir”: het Franse woord dat wereldwijd wordt gebruikt
Het woord terroir wordt tegenwoordig overal ter wereld gebruikt… in het Frans.
Waarom?
Omdat er geen exact equivalent bestaat in andere talen.
De term verwijst naar alle natuurlijke factoren die invloed hebben op een product:
- de bodem
- het klimaat
- de ligging
- de lokale knowhow
Bij wijn, maar ook bij kaas of koffie, is het woord terroir uitgegroeid tot een internationaal begrip.
Zelfs Engelstaligen spreken tegenwoordig over “wine terroir”.
2. “Hygge”: het rustige geluk uit Denemarken
Het Deense woord hygge is wereldwijd bekend geworden.
Maar niemand slaagt erin het echt te vertalen.
Het beschrijft een mix van:
- comfort
- gezelligheid
- een eenvoudig moment gedeeld met dierbaren
Een diner bij kaarslicht op een winteravond?
De Denen zouden gewoon zeggen: “Dat is hygge.”
Het succes van het woord is zo groot dat het in veel internationale woordenboeken is opgenomen.
Engelstaligen zouden misschien “cosy” zeggen.
3. “Ubuntu”: een Afrikaanse filosofie die niet samen te vatten is
Het woord ubuntu, afkomstig uit de Bantoetalen van zuidelijk Afrika, betekent ongeveer:
“Ik ben omdat wij zijn.”
Deze filosofie legt de nadruk op de onderlinge verbondenheid tussen mensen.
Ze werd wereldwijd bekendgemaakt door Nelson Mandela en Desmond Tutu.
Vandaag wordt het woord ubuntu in veel landen gebruikt… zonder te worden vertaald.
Zelfs het besturingssysteem Ubuntu dankt zijn naam aan dit idee van gedeelde menselijkheid.
Waarom sommige woorden niet vertaald worden
Taalkundigen spreken hier van lexicale leemtes.
Een taal heeft niet altijd het juiste woord voor een specifiek cultureel concept.
Als dat gebeurt, zijn er twee oplossingen:
1️⃣ een nieuw woord creëren
2️⃣ het originele woord behouden
Zo worden termen als terroir, hygge of ubuntu universeel.
Vertalen is ook een cultuur begrijpen
Deze voorbeelden tonen iets essentieels aan:
Vertalen is niet alleen het vervangen van woorden.
Het vraagt om begrip van de culturele context, de nuances en het verhaal achter elk begrip.
Dat is precies wat een automatische vertaling onderscheidt… van professioneel werk.
Bronnen:
- Oxford Dictionary – “Hygge”
- UNESCO – Ubuntu philosophy in African culture
- Institut National de l’Origine et de la Qualité (INAO) – definitie van terroir
- Berlin & Kay, Basic Color Terms: Their Universality and Evolution, University of California Press